Parlamentu Nasional husu ba governu atu estabelese regulamentu ida kona ba oinsa mak bele redus kustu ba halo lia mate no moris nian.
Membru Parlamentu (MP) Nasional, Francisco da Costa hateten kuaze ema Timor iha abilidade atu sai ema ne’ebe riku, maibe tanba deit halo lia, entaun rezulta ema kiak barak.
Ezemplu lia moris,kuandu umane hola feto, entaun fetosan tenke lori karau, bibi, kuda inklui osan atu hakfolin feto,enkuantu husi parte umane, nia hateten sei fo fahi no tais ba fetosan.
Nune’e mos lia mate, nia esplika wainhira husi parte umane rasik mak mate, entaun fetosan tenke lori karau ida, kuda ida, bibi lima, inklui osan e husi parte umane sira sei fo fahi ida, tais, fos karon ida ho tua.
“Lia ne’e iha targetu,obrigatoriu no karun la halimar, ne’ebe hau hanoin halo lei ou regulamentu ida hodi redus tiha kustu halo lia nian, e ita la’os atu halakon tradisaun ne’e,” MP da Costa sujere, iha Parlamentu Nasional.
Nia konsidera tradisaun ida ne’e diak, tanba ho ida ne’e ema bele respeita malu inklui hametin solidariedade ba malu, maibe presiza kontrolu no regula, nune’e labele kria fali impaktu ba substentabilidade vida moris komunidade nian iha future.
Tanba iha situasaun agora, nia dehan inan aman labele rai osan ba halo lia deit, maibe tenke rai osan hodi dudu oan sira ba eskola.
“Iha tempu bei-ala sira, ema rai osan para atende deit lia, kuandu lia mosu sira osan iha, maibe kuandu haruka oan sira ba eskola ne’e dehan osan laiha,” nia kestiona.
Iha parte seluk Membru Parlamentu seluk Jacinto Viegas Vicente, konkorda ho inisiativa ida ne’e, tanba tradisaun la kondis ona ho situasaun moris agora nian.
“Ita la’os atu halakon, maibe ita redus tanba halo lia iha fatin balun todan la halimar,” nia hateten.
“Osan barak mak investe ba lia, dala ruma fila mai uma han etu maran e osan laiha, fen-la’en hirus malu e balun soe malu.”
Iha parte seluk Vise Prezidente Komisaun A (konstituisaun, justisa, administrasaun, poder local no anti korupsaun), Arao Noe hateten diminui tradisaun, la’os bazea ba lei ou regulamentu, maibe ne’e kestaun tempu no konsiensiamentu komunidade nian hodi komprende saida mak esplorasaun.
Iha nasaun balun, nia hateten antes ne’e sira iha mos tradisaun hanesan Timor nian, maibe depois nasaun komesa dezenvolvidu, ema mos komesa edukadu barak, entaun tradisaun sira hanesan ne’e komesa redus.
Nia hateten, atu hamenus kustu tradisaun iha Timor, mak fo edukasaun ; esklaresementu ba katuas adat sira inklui jovens atu komprende katak labele halakon tradisaun, maibe presiza moderadu ou hamenus kustu ne’ebe atu gastus.
“Duke ita gasta osan barak atu oho karau sanulu para atu han-hemu ohin hotu kedas, depois tusan tinan tomak, nusa mak ita la tau hamutuk hola karau ida oho tiha, han-hemu hotu depois ita fahe malu,” nia hateten.
