Tuir dadus estimasaun husi Ministerio Saude bazea ba doasaun ran husi Banku Nasional de Sangue ne’ebe halo no identifika kada tinan, hatudu katak kuaze ema nain rihun 10 (10.000) husi miliaun ida (1 milioens) populasaun Timor-Leste mak sofre moras hepatitis.
Espesialista moras infesaun, dotora Danina Coelho hateten prevalensia moras hepatitis iha Timor –Leste aas los kompara ho moras seluk (HIV/SIDA).
Nia hateten, nasaun sira iha mundu konsidera moras hepatitis hanesan setimu moras ne’ebe oho ema inklui mos iha timor.
“Tuir hau hatene katak aimoruk ba hepatitis iha timor seidauk iha, tanba ne’e governu tenke hatama aimoruk sira ne’e hodi halo tratamentu,” nia hateten.
Nia hateten, timor iha ona planu estrategiku nasional atu kombate no iha ona rekursu humanu atu fo tratamentu, so falta deit medikamentus.
Iha aimoruk oin rua mak uja hodi halo tratamentu ba pasientes hepatitis, mak nia dehan aimoruk tenofovir no entecavir, maibe timor seidauk iha.
Nia informa, moras hepatitis iha oin hat, mak hepatitis A, B, C, D, E maibe pasiente ne’ebe identifika iha timor maioria hepatitis B.
Tanba ne’e, nia husu ministerio saude tenke haforsa kapasidade laboratorium hodi halo diagnostika ba moras ida ne’e no fahe informasaun ba komunidades kona ba prosesu prevensaun ba moras ida ne’e.
Nia hateten, transmisaun moras hepatitis B liu husi ran, kontaktu seksual no husi inan ba oan, e atu prevene ida ne’e governu foti medidas fo vasinasaun hepatitis B ba bebe ne’ebe foin moris.
Nia hateten, hepatitis B labele kura 100% hanesan hepatitis sira seluk maibe ho tratamentu ne’ebe iha bele evita komplikasaun seluk.
Alende ne’e, nia mos sujere ba ministerio atu halo peskiza nasional ida kona ba prevalensia moras hepatitis iha Timor-Leste, tanba dadus importante tebes hodi ajuda governu halo planu atu kombate.
Iha parte seluk, Jerente Programa Saude Fundasaun Alola, Maria Imaculada Guterres hateten komunidade iha area rural sei menus informasaun kona ba lala’ok moras sira inklui hepatitis.
“Presiza haka’as aan hamutuk hodi habelar informasaun ba komunidade, atu sira iha konesementu no bele prevene aan tanba moras ne’e perigu,” nia husu.
Nia hatutan, sira halo ona sosializasaun durante ne’e ba komunidades iha area remotas kona ba lala’ok moras sira e presiza haforsa tan.
Durante iha diskusaun, nia dehan komunidade la husu barak kona ba moras hepatitis tanba sira laiha konesementu kona ba moras ida ne’e.
Iha tinan kotuk (2015) Ministerio Saude hamutuk ho Orgnaizasaun Mundial Saude (OMS) estabelese klinika atendementu ba moras hepatitis iha ospital national, maibe iha klinika seidauk bele halo tratamentu tanba aimoruk laiha.
