Xefe Departamentu Moras La hadaet Ministerio Saude, doutor Herculano Seixas dos Santos, hateten konsultasaun esbosu lei kontrola tobacco finaliza ona no iha tempu badak sei submete ba iha Konselho Ministru atu aprova antes entrega ba Parlamentu Nasional hodi diskute.
Antes ne’e, nia dehan, Ministerio Saude (MS) hamutuk ho ekipa hala’o konsultasaun ba komunidade, lideransa local sira kona ba kontiudu husi lei ne’e, nune’e labele kontradis ho kultura.
“Esbosu lei ne’e ministru asina ona, hein deit haruka ba iha Konselho Ministru atu halo apresiasaun no aprova depois submete ba iha Parlamentu Nasional,” doutor Santos hateten iha Balide, Dili.
Hafoin iha Konselho Ministru, nia dehan, sei haruka ba iha Parlamentu Nasional atu debate no aprova sai lei ida no bele implementa dadaun ona kuandu aprova tiha.
Lei ne’e mak sei kontrola sirkulasaun tobacco iha Timor laran, liu –liu presu tobacco iha merkadu, inklui publisidade sira ne’ebe oras ne’e dadaun tau iha fatin publiku, e mos bandu fa’an ba labarik minoridade sira.
Iha lei ne’e, doutor hateten, iha artigu ida mak koalia kona ba fo sansaun administrative ba ema ne’ebe fuma iha fatin publiku, kada ema ida selu 50 dolares bainhira viola regulamentu ne’e.
Nia informa, moras sira kada tinan haruka ba rai liur maioria impaktu husi konsume tobacco hanesan moras tensaun, kankru no seluk tan.
Iha parte seluk, reprezentante World Health Organization (WHO) Timor –Leste, doutor Jorge Mario Luna, hateten lei kontrola tabaco importante duni, tanba Timor-Leste ratifika ona konvensaun internasional Frame Work Tabacco Control.
“Lei ne’e importante tebes atu kontrola sirkulasaun tobacco iha rai laran, hanesan bandu fuma iha fatin publiku inklui publisidade tobacco sira ne’ebe agora dadaun iha,” doutor Luna hateten.
Nia espera katak, Parlamentu Nasional bele fo importansia ba esbosu lei ne’e aprova lalais, nune’e bele kontrola uzus tabaco iha Timor-Leste.
Entretantu Membru Parlamentu Nasional, Deputadu Eladio Faculto, hateten presiza duni lei ida ne’e hodi regula sirkulasaun tobacco, liu –liu taxa tanba Timor –Leste laiha fabrika sigaru, maibe numeru konsumedores aumenta.
“Hau hanoin nesesario tebes atu halo regulamentu hodi hasa’e folin, nune’e labarik sira labele asesu ba iha sigaru, tanba agora dadaun sigaru fa’an ho folin baratu fasil ba labarik sira atu konsumu,” nia hateten.
Nia sujere, governu tenke hasa’e folin sigaru husi $10 to’o 50 kada masu ida no bandu labele fa’an rahun, nune’e labarik sira labele asesu no ema iha osan deit mak bele sosa no fuma.
