Ministeriu Saude preokupa ho labarik barak ne’ebe ohin loron fa’an no fuma sigaru iha fatin-fatin ne’ebe fo risku bo’ot ba sira nia saude, tuir Xefe Departamentu Moras La Hada’et, Herculano Seixas dos Santos, katak Timor-Leste presiza iha regulamentu ida atu regula no kontrola sirkulasaun sigaru iha rai laran.
Nia hateten, oras ne’e dadaun Ministeriu Saude (MS) elabora hela esbosu lei kontrola tobacco nian, ne’ebe sei regula mos pesoal sira ne’ebe fa’an sigaru no haruka labarik sira fa’an sigaru. “Ita haree labarik minoridade barak mak fa’an tabacco iha dalan ninin sira, fasil tebes atu hetan asesu ho presu ne’ebe baratu,” Doutor Santos hateten, iha konsultasaun primeiru ba esbosu lei kontrola tobacco nian, iha Delta Nova, Dili.
Aliened ne’e, nia dehan, inan aman sira mos seidauk iha konsiensia atu halo prevensaun ba sira nia familia, tanba realidade maske kous hela bebe mos sira fuma, afinal hatene fuma ne’e nia efeitu la diak ba bebe nia saude.
Tanba ne’e nia dehan, Ministeriu Saude sei nafatin halo sosializasaun no promosaun ba komunidade sira kona ba impaktu fuma sigaru ba ema nia saude.
Tuir estatistika global youth tabacco survey 2009, hatudu katak labarik ho idade 13-15 hamutuk 50,6% mane no feto 17,3% mak fuma sigaru. No dadus ministerio nian iha 2006 hatudu katak alunus ida husi nain 10 fasil atu hetan sigaru.
Entretantu Prezidente Komisaun F (saude, edukasaun, kultura, veteranus no igualidade jeneru), Deputadu Virgilio da Costa Hornai, sujere atu sita artigu ida iha esbosu lei ne’e kona ba idade konsumu no fa’an sigaru.
“Tenke iha artigu ida mak koalia kona ba idade hira mak bele fuma, tanba realidade labarik minoridade 12-13 anos barak mak fuma,” Deputadu Hornai sujere.
Atu redus numeru konsumu sigaru iha Timor –Leste, nia hateten, importante mak bandu fatin publiku sira hanesan iha transporte publiku, atendementu saude publiku, igreja, krese labarik nian, eskola no seluk tan, nune’e labele fo impaktu ba ema seluk nia saude.
Iha parte seluk labarik minoridade ne’ebe fa’an sigaru, Pascoal Amaral, hateten nia fa’an sigaru iha dalan ninin atu ajuda inan aman hodi sustenta moris familia nian iha uma laran.
“Hau nia inan aman mak haruka hau fa’an sigaru, no osan husi fa’an sigaru ne’e balun uja ba sosa kadernu, lapis no lapijeira no balun uja ba nesesidades uma laran nian,” nia hateten.
