Comisaun Nasional da Elisoens (CNE) duvida bele hala’o eleisaun ba sidadaun Timor oan ne’ebe hela iha estranjeiru tanba sistema eleisaun rasik seidauk klaru.
“Ita tenke hatene sidadaun sira ne’e hela iha nasaun ne’ebe lai no oinsa ho sistema ne’ebe sei uza iha estranjeiru ne’e, tanba to’o agora ita seidauk define sistema ne’ebe klaru,” duvida Prezidente CNE, Faustino Cardoso, semana kotuk hafoin partisipa iha Asembleia Jeral FONGTIL, iha Sentru konvensaun Merkadu Munisipal Dili.
Tuir nia, oras ne’e dadaun Sekretariadu Tekniku Administrasaun Eleitoral (STAE) aprezenta ona esbosu lei kona-ba hala’a eleisaun iha liur ba iha Konsellu Ministru.
“Ita hein katak esbosu lei ne’e bele aprova iha Parlamentu, agora deputadu sira sei resesu hela, e bainhira sira tama mos, karik sira iha ajenda prioridade seluk entaun hau duvida katak ita bele halo duni eleisaun iha estranjeiru ka la’e,”nia duvida.
Prezidente CNE ne’e hatutan, se hala’o duni karik eleisaun iha rai liur, tenke defini
Nia afirma, iha esperiensia nasaun barak nian ne’ebe bele sai referensia ba Timor kona-ba sistema eleisaun ne’ebe sira uza bainhira hala’o eleisaun iha estranjeiru.
“Tipu eleisaun ne’ebe sira uza hanesan votasaun iha kaixa urna iha embaixada hanesan Indonezia halo iha Timor, votasaun liu husi korenspondente (post office), liu husi fax hanesan Australia inklui mos votasaun liu husi internet, hau hanoin ita Timor bele uza sistema sira ne’e maibe kestaun mak ita nia tipu no mekanismu eleisaun seidauk klaru,”nia preokupa.
Maibe “ami nia preokupasaun mak ne’e, eleisaun ne’ebe hala’o iha liur ne’e tenke asegura prinisipiu de votasaun ne’ebe tau oa iha konstituisaun RDTL katak tenke segredu, direitu no pesoal, prinsipiu tolu ne’e tenke asegura,”nia dehan.
Kona-ba oinsa peparasaun CNE ba eleisaun tinan oin, Dosente Fakuldade Sosial Politika iha Universidade Nasional Timor-lorosa’e (UNTL) ne’e hateten nia parte prontu atu hala’o iha ne’ebe deit tanba CNE iha esperiensia supervizaun.
“Mas meius iha ka la’e, katak orsamentu ba prosesu eleisaun iha rai liur iha ka la’e, la’os de’it ba eleisaun maibe mos ba prosesu resenseamentu ba sidadaun sira ne’ebe iha rai liur, tanba ita seidauk hatene ita nia ema iha estranjeiru, tanba ne’e presiza orsamentu atu hala’o buat sira ne’e,” nia dehan.
Preokupasaun hanesan mai husi sosiedade sivil sira ne’ebe duvida mos kona-ba tranparensia hala’o eleisaun iha estranjeiru.
“Ami duvida oituan bainhira ita halao duni eleisaun iha estranjeiru, tanba ita la garantia katak eleisaun ne’e la’o ho transparansia, kredivel, direitu no segredu tanba ita nia sistema rasik seidauk klaru,” duvida Daniel Soares reprezenta husi NGO Ermera.
Enkuantu tuir Ines Martins, husi NGO Lao Hamutuk, katak nia parte preokupa kona-ba impaktu bainihra halo eleisaun iha liur no oinsa bele asegura atu eleisaun ne’e bele la’o ho diak.
“Tanba ita la hatene sa mekanismu mak sei uza iha eleisaun ne’e e lei rasik to’o agora seidauk iha,”nia preokupa.
