Tuir dadus husi levantamentu Saude Demografika Timor-leste (TL) iha 2010 hatudu katak feto foinsa’e pursentu 38 hetan sofre abuzu fiziku desde sira ho otas 15 no kuaze pursentu 74 feto kaben na’in hetan violensia fiziku husi sira nia la’en.
“Dalabarak ema hare violensia bazea ba jeneru no violensia domestika hanesan problema privadu iha uma laran no familia maibe ida ne’e lolos problema publiku nian,” hateten Sekretaria Estadu Promosaun e Igualidade (SEPI) Idelta Maria Rodrigues iha nia diskursu iha workshop loron ida kona-ba primeiru konsultasaun Planu Asaun Nasional (PAN) atu kombate Violensia Bazea ba Jeneru, iha Otel Timor,Dili.
Tuir nia, violensia bazea ba jeneru mosu ho forma oin-oin inklui violasaun seksuál, abuzu seksuál,asédiu seksuál iha servisu fatin no koersaun seksuál, tipu komun liu ba viiolensia bazea ba jeneru mak violensia domestika.
“Komu ita nia kultura konsidera koalia kona-ba seksuál ne’e buat tabu ida, entaun ikus mai buat ne’e mosu barak tan, izola vitima sira e dalabarak vitima sira labele hetan asesu ba asistensia no servisu apoiu nian,”nia dehan.
Tanba ne’e importante atu kria PAN oinsa mak atu kombate violensai bazea ba jeneru. Violensia Bazeia ba Jeneru iha faze tolu, mak primeiru halo konsultasaun, segundu aprova iha Konsellu Ministru (KM) e ikus liu mak implementa planu ne’e.
“e espera katak ema hotu-hotu iha komitmentu ne’ebe diak atu implementa planu ida ne’e, nune’e bele redus violensia bazeia ba jeneru iha tinan tolu oin mai,” SE.Idelta esperansa.
Entretantu tuir Caucus Advokasia Officer Rede Feto, Laura Pina, katak violensia bazeia ba jeneru hanesan problema nasional tanba ne’e presiza ema hotu nia kontribuisaun atu kombate.
“Ne’e garantia ona iha lei nasional no internasional katak bainhira mosu violensia ida iha familia laran ka iha fatin publiku, ne’e krimi no tenke prosesu tuir prosedimentu ne’ebe iha,” hateten Pina.
