Estrategia tratamentu foun ba moras Tubercolouse (TB) ne’ebe ho naran DOTS katak pasiente tenke hemu aimoruk iha fasilidade saude no observa direita husi professional saude hatudu progresu diak, tanba iha pasiente barak hetan kura.

Diretor Saude munisipio Ermera, doutor Herculano Seixas do Santos hateten hanesan moras ida husi moras 10 seluk ne’ebe registu maka’as iha fasilidade saude sira.
Nia dehan, uluk tratamentu ba moras TBC fulan walu, maibe estrategia foun DOTS ne’e fulan neen deit no ho faze intensive fulan rua ne’ebe pasiente sira tenke hemu aimoruk iha fasilidade saude lor-loron.
“Durante fulan rua ne’e, pesoal saude sira asegura pasiente hotu ho kazu foun tenke mai hemu aimoruk iha fasilidade saude, enkuantu ba sira ne’ebe labele mai, pesoal saude sira tenke lori aimoruk ba fo iha uma,” nia hateten, iha salaun Ministerio Saude Kaikoli, Dili.
Iha tinan 2016, nia dehan saude Ermera detekta kazu hamutuk 245, maibe ho estrategia tratamentu DOTS maioria pasiente sira hetan kura, nain tolu re-tratamentu ho aimoruk nivel segundu no nain rua mak mate tanba iha ona komplikasaun no kondisaun ne’ebe grave tebes.
Nia hatutan, esforsu ne’ebe sira halo mak kontinua halo detensaun liu –liu atu garantia ema ne’ebe mear tasak liu semana rua, tenke koko kabeen tasak no diagnostiku klaru haruka mai Dili hodi halo teste ba makina Zinaexpert, hodi identifika sedu no halo tratamentu sedu atu labele da’et ba ema seluk.
Nia informa, tinan 2017 iha fulan tolu (Janeiru –Marsu) sira konsege halo detensaun ba kazu foun hamutuk 70 no submete ona ba iha tratamentu.
Antes ne’e, Xefe Unidade TB Ministerio Saude Constantino Lopes hateten tinan 2015 ministerio implementa estrategia tratamentu foun ida ne’e, atu prevene resistensia tanba pasiente barak la disiplina hemu aimoruk.
Nia dehan, kuaze nasaun barak iha regiaun Sudeste Aziatiku adopta estrategia ida ne’e hodi fo tratamentu ba iha pasiente TB no iha progressu diak tebes.
Nia informa, depois implementa estrategia foun ne’e mosu preokupasaun barak husi pasientes hanesan distansia, tempu laiha atu ba fasilidade saude lor-loron, osan atu selu transporte no seluk tan.
“Ami komprende kona ba situasaun ida ne’e, maibe strategia ida ne’e ita kuandu la implementa ho didiak, ita sei iha problema bo’ot iha futuru liu –liu kazu resistensia,” nia hateten.
Nia hateten, pasiente ne’ebe hemu aimoruk la disiplina sei fo impaktu bo’ot liu –liu hamosu resistensia no susar atu kura.
Nia mos, rekonese asesu ba diagnostiku sei sentraliza iha Dili hanesan makina Zinaexpert, X Ray, maibe diagnostiku baziku seluk hanesan microscop atu teste kabeen tasak disponivel ona iha sentru saude sira hotu.
Nia dehan, tinan kotuk sira identifika pasiente nain 6 ne’ebe mak resitente ona, e sira halo ona izolamentu iha klinika Klibur Domin hodi hetan tratamentu intensive liu –liu simu aimoruk multi drug resistence durante fulan walu.
Nia informa, taxa insidensia no mortalidade TB Timor –Leste primeiru lugar kompara ho nasaun 10 seluk iha regiaun Sudeste Aziatiku.
Kona ba taxa mortalidade, nia dehan 100/100,000 katak husi ema rihun atus ida, ema nain 100 mak mate kada tinan tanba sofre moras TB.






