Atleta nain tolu ho delegasaun hamutuk nain 13 hetan briefing husi Ministerio Saude no Organizasaun Mundial Saude kona ba zika virus antes desloka ba iha Brazil hodi partisipa iha Olympic Games 2016.
Xefe Departementu Kontrola Moras Hada’et Ministerio Saude (MS), dotora Merita Monteiro hateten informasaun ne’e importante tebes ba sira atu prevene aan tanba Brazil hanesan nasaun ne’ebe infrenta hela surtu ne’e.
Informasaun ne’ebe sira fahe ba atleta sira, maka nia hateten kona ba lala’ok virus zika liu –liu metodu transmisaun husi susuk afetado ba ema, sinais no medidas prevensaun atu sira bele iha konesementu no prevene aan husi virus ida ne’e durante iha Brazil.
“Ita nia preakupasaun bo’ot karik sira afetado ho virus ida ne’e no sirkula ona iha sira nia ran, sira fila mai Timor –Leste susuk aedes aegyptii tata sira no tata ema seluk, entaun bele espalha virus ne’e iha Timor –Leste, ida ne’e mak ita lakohi atu akontese, tanba ne’e ami mai fahe informasaun ba sira,” nia hateten hafoin halo aprezentasaun iha edifisio Benfica Dili.
Maske agora virus ne’e ladauk eziste iha Timor-Leste, maibe nia dehan iha posibilidade tanba vektor (susuk aedes aegyptii) ne’ebe transmite virus ida ne’e eziste hela.
Tanba ne’e, nia bolu atensaun ba atleta sira atu aprezenta aan lalais ba pesoal saude bainhira hetan sintomas (isin manas, liman ain sin no matan mean) hafoin fila husi Brazil, maibe dala barak virus ne’e lahatudu sintomas.
Virus zika fo perigu liu ba inan isin rua sira, tanba virus ida ne’e afeta direita ba bebe sira hanesan komplikasaun microcephaly (bebe moris ho ulun ki’ik) no ba ema seluk ne’ebe la isin rua bele hetan komplikasaun Guillain-Barre Syndrome (isin mate).
Iha fulan July tinan 2015 saude Brazil relata pasiente ho komplikasaun Guillain-Barre Syndrone no iha fulan Otubro relata tan kazu microcephaly ne’ebe deskonfia kazu husi virus zika, tanba pasiente sira ne’ebe sofre komplikasaun ida ne’e afetado virus zika.
Iha parte seluk Official Moras La hadaet Organizasaun Mundial Saude (OMS), Jermias da Cruz hateten informasaun baziku sira ne’e ajuda tebes atleta sira tanba sira sei hela kleur (fulan ida) iha Brazil hanesan nasaun ne’ebe afetado.
“Oportunidade diak atu fahe informasaun detailhu ba sira tanba se sira la prevene aan, sira bele lori virus ne’e mai iha ita nia rain,” nia hateten.
Nia hatutan, meus prevensaun ne’ebe sira presiza halo mak uja kamiza liman naruk, kalsa naruk ou uja autan atu susuk labele tata sira.
Entretantu atleta (siklista) Francelina Marques Cabral, hateten informasaun ida ne’e importante tebes ba sira hodi oinsa mak bele prevene aan husi virus ida ne’e.
“Importante liu mak oinsa ami bele prevene aan husi vector ne’ebe hada’et moras ida ne’e, liu –liu tau faru liman naruk no kose autan lor-loron,” nia hateten.
