Diretor Ezekutivu organizasaun Judicial System Monitoirng Program (JSMP), Luis Oliveira Sampaio, hateten membrus Parlamentu Nasional (PN) barak mak tama tarde iha sesaun plenaria, laiha asinatura inklui la tama iha ordem do dia, entaun attitude ida ne’e viola ona regimentu parlamentar.
Tuir JSMP nia observasaun, nota katak deputadu sira ne’ebe falta sein justifika hosi total falta kada bankada parlamentar nia pursentu bo’ot, no deskobre iha deputadu balun la asina livru prezensa, situasaun ne’e hatudu pratika ka attitude ne’ebe la diak.
“Sira viola ona sira nia dever ne’ebe prevee ona iha alinea D artigu 10 lei nu 15/2009, kona ba regimentu parlamentar,” Diretor JSMP Sampio hateten, iha Dili.
Nia esklarese, total numeru reuniaun plenaria iha periodu 2015 nian hamutuk 52 no numeru deputadu sira tuir bankada parlamentar ; CNRT 30, Fretelin 25, PD 8, Frente Mudansa 2 e total deputadu/a sira hamutuk nain 65. Bazea ba numeru ne’e, asentu kada bankada parlamentar no numeru reuniaun plenaria iha periodu 2015 nian total prezensa CNRT= 1560, Fretelin =1300, PD = 412 no FM=104.
Tanba ne’e, nia dehan, rezultadu analiza ba dadus prezensa deputadu sira nian hatudu katak entre fulan Janeiru -Junu 2015, total prezensa deputadu sira hosi bankada CNRT=1307, Fretelin 849, PD 374 no FM 63.
“Prezensa ladun masimu, ne’e hatudu ezemplu la diak ba instituisaun publiku sira seluk,” nia kritika.
Entretantu tuir Deputada Ilda Maria da Conceincao, katak PN nudar fatin politika, dala ruma iha deputadu balun falta tanba sei halo atividades politika iha fatin seluk.
“Dala ruma sira tuir konvite husi governu no organizaun sira, ba atende sira nia eleitores, tanba ne’e mak dala ruma sira la marka prezensa iha plenaria,” nia hateten.
Nia rekonese, situasaun ida ne’e fo duni impaktu ba korum, maibe pursentajen ladun bo’ot tanba mesmu deputadu ida ou rua mak laiha, deliverasaun nafatin la’o no desizaun kolegial kontinua foti.
“Kuandu iha korum bele halo votasaun, mesmu iha deputadu balun laiha,” nia esplika.
Tuir nia, atu kontrola ema politiku sira araska oituan, tanba mesmu tuir regiment tenke fo sansaun, maibe iha rejimentu Parlamentar mos labele atu hasai deputadu ida bainhira la kumpri regras.
“Pur ezemplu ; deputadu ida kontra prinsipiu partidus nian no lahetan konfiansa husi partidu, maibe nia labele sai husi parlamentu tanba rejimentu la fo dalan,” nia hateten.
Tanba ne’e, nia dehan, sansaun sira ne’e atu implementa mos todan, kuandu deputadu ida falta maibe nia halo justifikasaun, entaun tenke konsidera.
