Sobrevivente moras kankru susun ne’ebe halibur an iha grupo Hau Hili Atu Kura (HALIKU) hala’o diskusaun, sosializasaun edukasaun prevensaun ba moras kankru ba populasaun,liu-liu ba feto sira. 
Prezidente no Fundadora grupo HALIKU, Kirsty Sword Gusmão ne’ebe mos sobrevimente ba moras kankru susun, hateten prosesu tratamentu ba moras kankru ne’e la fasil, presiza tempu no kustu ne’ebe bo’ot hodi halo tratamentu.
Husi esperiensia naruk ne’ebe nia infrenta durante halo kemoterapia ba moras kankru ne’e, nia dehan, sempre iha buat positive ida,mak oinsa bele transforma fali esperiensia no konesementu ne’ebe nia iha ba feto maluk sira hotu, atu hatene no prevene an husi moras at ida ne’e.
“Hau nia inisiativu harii grupo HALIKU atu apoia ba feto, ita hamutuk bele halo kampanha edukasaun prevensaun ba ema hotu, liu –liu hau nia feto maluk sira bele salva moris,” Fundadora HALIKU, Sword Gusmão hateten, iha salaun Asosiasaun Medikus, Bidau, Dili.
Atual Prezidente Board Fundasaun Alola ne’e konta, durante hala’o tratamentu iha Australia, nia promote ba nia an, katak bainhira fila mai Timor –Leste, nia sei halo buat ruma, nune’e bele ajuda feto maluk sira iha rai laran.
Entretantu Diretora HALIKU nudar sobrevivente kanku susun, Isabel de Lima, hateten hamosu grupo ida ne’e ho objetivu; atu hasa’e populasaun liu –liu feto sira nia konesementu no komprensaun kona ba moras kankru inklui apoia referral ba pasiente moras kankru sira.
“Ami mosu la’os atu halo tratamentu no kura imi, la’e, pelumenus ami bele hatudu dalan ba ita bo’ot sira atu ba iha ne’ebe bainhira hetan moras ida ne’e,” n ia hateten.
Nia hateten, bainhira feto maluk ruma hetan moras kankru, lalais tenke ba iha doutor hodi haree no detekta.
Nia hatutan, grupo HALIKU sei servisu hamutuk ho Ministerio Saude atu halo sosializasaun edukasaun prevensaun moras kankru, espesifiku kankru susun no kankru serviks.
Aleinde ne’e, nia dehan, sei kria mos baze de dadus nasional kona ba moras kankru, nune’e bele hatene nia presentajen hira mak konsege sobrevivente no hira mak mate tanba kankru.
Iha fatin hanesan Espesialist Kandungan, Doutor Jose Antonio, hateten Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV) oras ne’e dadaun seidauk iha fasilidade atu halo investigasaun klean ba moras kankru (susun, ovariu no serviks).
Tanba ne’e tuir nia, sosializasaun no informasaun importante tebes atu ema ida –idak bele antisipa no halo prevensaun ba sira nia an rasik.
Nia dehan, problema ne’ebe Timor –Leste hasoru agora ne’e, mak maioria pasientes mai ho kanker stadium hat ba leten ona, e pior liu sira ejiji atu halo transferensia.
“Ne’e mak problema, tanba sira ba mos la salva ona moris, estraga osan estadu nian saugate deit,” Doutor Zeto preokupa.
Doutor Zeto esplika, moras kankru ne’ebe sei ho stadium satu bele halo operasaun iha HNGV, maibe kankru ho stadium rua ga tolu tenke referral, tanba presiza halo tratamentu kemoterapia no radiasi.
Enkuantu tuir estatistika global nian, hatudu katak kankru susun numeru um oho feto sira iha mundu,maibe iha Timor –Leste kankru serviks inklui kankru ovariu numeru um oho feto Timor.
Tanba ne’e nia sujere ba maluk feto sira, atu konese didiak ida-idak nia an, bainhira sente moras bele ba lalais iha mediku sira hodi haree no detekta sedu.
