Membru Parlamentu Nasional konsidera deklarasaun Vise Ministru Edukasaun Ensino Sekundario, Virgilio Smith, ne’ebe hatun iha jornal Timor Post (09/01/14) kona ba kazu Diretor eskola Sao Miguel ho nia estudantes, ne’e perigu tebes ba aluna sira nia seguransa iha eskola.
Deputada Josefa Alvares Pereira Soares, hateten nudar ema ne’ebe servisu iha area edukasaun no forma ema atu sai ema (sai susesu), la merese fo komentariu hanesan ne’e iha publiku, tanba ensino atu eduka ema, la’os halo violasaun.
“Hau hanoin linguazen sira hanesan ne’e ita halo meik tan alunus mane no profesores sira nia inus, tanba nia dehan mane bele naran halo arbiru deit tuir buat ne’ebe sira hanoin no hakarak,” Deputada Soares lamenta, ihaa Parlamentu Nasional.
Kazu Fundador no Diretor Eskola Colegio São Miguel (CSM) ho nia aluna ida re’i malu ne’ebe espailha tiha iha media social, maibe bainhira jornalista Timor Post ba husu komentariu Vise Ministru Smith kona ba kazu ne’e, nia dehan “O mane ka o feto? Mane ne’e mane, ema buifeto mak la gosta buat ne’e”.
Entretantu Vise Primeiru Ministru, Fernando Lasama de Araújo lakohi fo komentario kona ba deklarasaun Vise Ministru nian ne’e, tanba nia parte seidauk rona deklarasaun ne’e, maibe nia hateten abuzu seksual ne’e krime no sei la tolera aktu ida ne’e.
“Hahalok ida ne’e krime, se deit bele lori ba Ministeriu Publiku, hatama ema ne’ebe komete ne’e ba kadeia, ne’e la’os buat ida atu tolera,” Vise Lasama hateten.
Nia mos husu ba vitima sira atu hato’o keixa ba Ministeriu Publiku, tanba lei hateten momos abuzu seksual ne’e krime.
Iha parte seluk, Sekretaria Estado ba Promosaun Igualidade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues, lamenta tebes ho linguazen ne’ebe fo sai husi Vise Ministru ne’e,tanba aktu abuzu seksual ba aluna sira ne’e la’os buat normal no bai-bain.
“Hau hanoin linguazen ida ne’e tuir lolos ita labele dehan bai-bain no normal, tanba ne’e perigu ba feto sira nia moris, ita presiza kombate,” SE Rodrigues.
Tanba ne’e nia husu ba Ministerio Edukasaun atu fo atensaun seriu ba problama violasaun iha eskola, tanba TL iha ona politika zero toleransia ba violensia iha eskola “la’os dehan fali aktu sira ne’e normal,”.
Aleinde ne’e, Diretor Ezekutivu Judicial System Monitoring Programme (JSMP), Luis Oliveira Sampaio, liu husi komunikadu imprensa ne’ebe TDW asesu), konsidera ho deklarasuan ida ne’e Vise Ministru fo autorizasaun ba profesores sira hanesan edukador atu halo asediu no abuzu seksual ba nia aluna sira.
“JSMP preokupa ho deklarasaun husi vice ministru edukasaun, ne’ebe fo autorizasaun ba professor sira hanesan edukador ida atu halo asediu no abuzu seksual ba ninia aluna,” nia preokupa.
Tuir observasaun JSMP iha tribunal durante ne’e iha kazu abuzu seksual barak ne’ebe involve husi professor sira hasoru sira nia aluna hanesan iha dia 3 no 5 Jullu 2013 Tribunal Distritu Dili kondena professor nain rua ho pena tinan 16 no 9 tanba komete violensia seksual no abuzu seksual ba sira nia aluna rasik.
