Tuir observasaun Organizasaun Non Govermental (NGO) Forum Komunikasaun Feto Timor-Leste ((FOKUPERS) ne’ebe hala’o iha tinan 2012 katak kazu Violensia Domestika (VD) barak mak sei pendent iha tribunal no seidauk halo julgamentu, tanba ne’e sira husu ba governu atu aloka orsamentu ho montante ne’ebe bo’ot ba setor Judisial sira atu responde dificultdade ne’ebe sira iha, nune’e vitima sira hetan justisa ne’ebe justu iha sira nia moris.
“Presiza aloka orsamentu ne’ebe bo’ot hodi hadia sistema judicial ho diak liu tan iha tinan 2013 ne’e,” sujere Diretora Ezecutivu FOKUPERS, Maria Barreto, foin lalais ne’e.
Husu mos ba Sekretaria Estadu ba Promosaun Igualidade (SEPI) atu halo sensibilizasaun kontiudu Lei VD ba iha judisiariu no entidade hotu atu sira bele halo atendementu diak liu tan ba kazu violensia bazeia ba jeneru iha futuru.
Nia dehan, durante tinan 2012 FOKUPERS simu keixa hamutuk 130 kazus, kompostu husi kazu VD iha 48, restu kazu insestu no abuzu seksual.
Husi numeru keixa ne’e vitima hamutuk 110 mak refere ba iha Uma Mahon, sobrevivente iha nain 70 ho oan, familia ne’ebe tuir hamutuk 40, sira hela ho tempu naruk tanba kondisaun seguransa atu fila ba uma la premite.
“Kazu 88 mak prosesa ona iha Tribunal, 21 kazus hetan ona desizaun final iha Tribunal Distrital Dili, Suai no Baucau, e desizaun pena prizaun a’as liu mak tinan 18 ba kazu insestu no minimu tinan 1 fulan 6 ba kazu VD,” tenik Diretora FOKUPERS ne’e.
Kazu ne’ebe prosesa iha tinan 2011 hetan desizaun final iha tinan 2012 hamutuk 16 hanesan VD hamutuk 10, insestu 3 no violensia seksual kazu 1, tortura kazu 2 ho pena prizaun a’as liu mak tinan 18.
Entretantu Vise Prezidente Grupu Feto Parlamentar Timor-Leste (GMPTL), Albina Marçal Freitas sente preokupa tebes ho kazu VD ne’ebe pendente iha Tribunal e espera katak ba future bele halo julgamentu hotu.
“Hau hare agora dadaun kazu aumenta as tebes maibe barak mos pendenti iha Tribunal hanesan kazu insestu tanba antes hau sai membru Parlamentu, hau iha organizasaun ida tau matan ba vitima sira hau rasik lori kazu insestu rua mai keixa iha Tribunal maibe to’o agora seidauk,” Vise Prezidente GMPTL ne’e preokupa.






