Tuir dadus sistema informasaun Ministeriu Saude (MS) husi tinan 2003 to’o Julhu 2014 nian hatudu katak kazu HIV/SIDA iha Timor –Leste hamutuk nain 447 iha teritorio tomak.
Xefe Unidade HIV/SIDA Ministeriu Saude, Marta Alvenia dos Santos, hateten numero virus HIV/SIDA sa’e positivu ho total 447 kazus, afetadu ba labarik ho tinan lima mai kraik, tinan 12 to’o adultu ho 56 anos.
“Virus ne’e iha 13 distritu iha hotu, tuir peskizador sira, katak distritu Dili iha pozisaun primeiru lugar, tuir mai mak Bobonaro, no terseiru mak distritu Baucau,” Xefe Unidade Santos informa, iha Dili.
Maske distritu balun la temi iha dadus ne’e, maibe nia husu ba komunidade hotu atu kuidadu an, tanba ema barak mak afetadu virus ne’e, maibe la halo konsultasaun iha klinika.
“Ne’e numeru jeral deit, kada distritu hira-hira, hau ladun lembra tanba foin aumenta numero ne’e iha fulan Marsu to’o Julhu 2014 ne’e, tanba dadus uluk nian total hamutuk 426,”nia hatutan.
Nia hateten, numeru virus ne’e identifika liu husi teste ran ne’ebe mak Ministeriu Saude estabelese iha sentru saude ho ospital referral lima iha Timor laran tomak.
Ema hirak ne’e (447), nia dehan, agora hela iha Timor-Leste, halo hela tratamentu intensive iha Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV), Klinika Bairo-Pite (KBP), Ospital Referal Baucau, Suai, Maliana, Maubise no Oe-Cusse.
Iha parte seluk Sekretariu Jeral Komisaun Nasional kombate HIV/SIDA, Daniel Marcal, esplika katak moras HIV/SIDA ne’e hada’et husi ema ida ba ema seluk liu husi relasaun seksual, donor raan, uja daun tato no hada’et husi inan nia susu-been, bainhira nia inan hetan moras HIV/SIDA.
Tanba ne’e, nia dehan, sira nia ekipa kontinua sosializa informasaun kona ba virus HIV/SIDA ne’e ba komunidades iha distritu 13 nia laran to’o tama iha sukus.
“Ami koordena ho ministeriu saude nasional no saude distrital iha teritorio Timor laran tomak hodi fo informasaun klaru ba populasaun sira, nune’e sira bele hatene lalaok moras HIV/SIDA no oinsa atu halo prevensaun ba moras HIV/SIDA,” nia tenik.
Nia dehan, moras HIV/SIDA to’o ohin loron seidauk deskobre aimoruk ida hodi kura moras ida ne’e, tanba ne’e komisaun esforsu nafatin fahe informasaun ba povu, iha eskola sira inklui iha fatin publiku sira, nune’e bele prevene an husi moras ida ne’e.
Komisaun mos, nia dehan, koordena ho MS hodi tau teste konseling ba ran hodi indentifika moras HIV/SIDA iha sentru saude no ospital referral lima inklui HNGV.
Iha sorin seluk Diretor Servisu Saude Distrito Bobonaro, Vitor Soares Martins, hateten numeru moras HIV/SIDA iha sub-distritu Maliana positivu aumenta ho total numero 40, feto husi idade tinan 12 ba leten inklui ema adultu (feto-mane) sira.
“Hau mos rekonese distritu Bobonaro, sub-distritu Maliana ho numero moras HIV/SIDA positivu bo’ot, tanba fatin nee besik liu fronteira entre Indonezia ho Timor-Leste, fasil ba ema tama sai,” nia hateten.
