Maski Governo no doadores barak maka aloka orsamentu bo’ot ba Distritu Enklave Oe-cusse atu hadia sistema be’e iha distritu ne’e, komunidades balun hanesan Palaban no Samoro, iha Sucu Costa, Sub-Distritu Pante Macasar, kontinua halerik tamba tinan barak ona infrenta problema falta be’e mos no komunidades ne’e komunidade tenke hemu be’e posu ho mer masin no mos atu kuru be’e tenke lao dok disktansia kilometro hat ho balun.
“Atu hare lolos rekursu Oe-cusse riku be’e tamba saida, iha 2010 to’o 2011 DWASH [Programa Bee no Saneametu] kuaze perkore iha Oe-cusse e depois projete husi PDD barak atu halo dezenvolvimento be’e mos, maibe nufin be’e mos la sufisiente ba nafatin,” dehan rezidente komunidade Palaban, Domingos Ati, seman kotuk (24/01), iha nia hela fatin iha Palaban, Oe-cusse.
Komunidade Ati konsideira problema be’e mos ne’e akontese tanba falta planu no mos la iha kordenasaun ne’eebe ke diak.
“So interese deit ba projetu, sekuandu temi be’e mos ema la kolia konaba jestaun ou estratejia, ema kunhese liu ba konstruksaun deit,” hateten komunidade Ati. “Entaun interese ne’e saida, interese ne’e laos ona ba utilizasaun be’e mos, no fornesementu be’e mos, maibe interese ne’e ba projetu volume boot.”
Nia senti katak Servisu Agua e Sanimentu (SAS) iha parte Enklave Oe-cusse presiza kordena didiak para hare komunidade sira nia preokupasaun kona ba assessu ba be’e mos.
Entertantu Komunidade ida tan, Jacinta Mendes Guteres, hateten dalabarak konsumu be’e mear-masin fo mos impaktu la diak ba komunidade nia saude no sasaun.
“Ami nia oan sira, I ita ema bot mos, dala barak hemu be’e perigo hetan moras mear, kabun bubu, no isin katar. Ami tenke uza fali mina-morin barak maka isin mos oituan. Pior liu waihira fase bikan, kalen, ferujen lalais. Roupa mos foin hola lak leur nakles ona,” hateten Komunidade Guteres.
Hatan ba preokupasaun komunidade hirak ne’e Xefe Serbisu SAS Distriutu Oe-Cusse, José Teme Suni, hateten katak iha tinan 2012 problema be’e iha area urbana inklui Palaban no Samoro Governo tenta resolve ona liu husi apoiu hosi doadores hanesan Banku Dezenvolvementu Ásiatiku (ADB).
“Klaru katak problema be’e mos iha area urbana ne’e durante ne’e halo hela estadu liu husi programa ADB maka halo tamba agora daudauk sira mos halo hela prosedimento MOU (Memorandun Of Understanding) atu akordu ho SAS para bele implementa buat sira ne’e,” Xefe Suni hateten.
Nia haforsa tan katak programa be’e sira ne’e komu sei sentralizasaun iha nasional nune iha Distrito seidauk hatan preokupasaun ne’e.
Xefe Suni garante katak informasaun no keixa simu hosi komunidade sei hato’e ba nasional para hodi alkansa prosesu administrasaun lalais para bele implementa, hodi hatan preokupasaun ne’ebe povu infrenta.
