Koordenador Nasional Edukasaun Inklusivu iha Ministeriu Edukasaun, Jose Monteiro katak, edukasaun inklusivu la’os oferese deit ba ema defisientes, maibe loke ba publiku tomak.
Nia dehan, edukasaun inklusivu ne’e loke desde tinan 2008, maibe ladun la’o no labarik defisiente barak mak seidauk asesu ba edukasaun formal, tanba falta rekursu humanu, liu-liu ema ne’ebe komprende ho ema defisientes iha ensino baziku inklui ekipamentus ne’ebe atu apoia.
“Inklui labarik sira hotu, ne’ebe iha direitu hanesan atu eskola hamutuk, la’os edukasaun inklusivu loke eskola iha fatin ketak,” dehan Koordenador Programa Edukasaun Inklusivu, Jose Monteiro, hodi hatan ba perguntas organizasaun defisiente sira iha salaun enkontru Ministerio Solidaridade Sosial, iha Kaikoli, Dili.
Koordenador ne’e informa, iha 15 Abril 2013, Ministeriu Edukasaun asina akordu ho organizasaun Plan Internasional Jerman ho Handicap Internasional, atu fo treinamentu ba Trainer Of Training (TOT) ba profesores iha distritu tolu (Dili, Aileu, Lospalos).
Nia hatutan, Treinamentu TOT ne’e, hala’o durante tinan tolu nia laran, kada distritu ida profesores hamutuk 30 mak sei partisipa iha treinamentu ne’e no materia kona ba jestaun jeral edukasaun inklusivu, sistema letra braille ba matan at sira, sign language (lian jestu) ba tilun diuk sira.
Alem de ne’e, miisteriu edukasuan mos estabelese sentru rekursu edukasaun inklusivu,liu-liu ekipamentus ne’ebe bele suporta professor sira, hdoi fo atendementu ba ema defisiente sira.
Iha parte seluk, Prezidente Grupu Trabalhu Defisiente Timor –Leste, Joaquin Soares, apresia ho programa governu nian ne’e,maibe presiza hare uluk rekursu humanus no ekipamentus ne’ebe iha.
“Ita nia problema bo’ot mak rekursu humanu, tanba ne’e ami sempre husu nafatin ba AusAid atu supporta Ministerio Edukasaun, fo treinamentu ba profesores sira atu akomoda mos ema defisiente iha aula hamutuk ho ema normal,” dehan Soares.
Maske nune’e nia dehan, governu iha obrigasaun atu prepara rekursu humanus no ekipamentus hodi implementa planu edukasaun inklusivu, hodi asegura direitu ema defisiente sira nian, tanba politika ne’e hetan ona aprovasaun iha Konselhu Ministru.
Entretantu Defisiente Domingos Gusmão, husu ba governu labele implementa deit edukasaun inklusivu iha nivel Ensino Baziku, tanba Ensino Superior mos seidauk iha rekursu humanu atu eduka ema ho defisiente sira.
“Tenke mos dezenvolve sentru edukasaun inklusivu (resource center), depois mak implementa, se la’e rekursu iha, laiha ekipamentus ne’e oinsa,” duvida defisiente Gusmao.
Bazeia ba peskiza ne’ebe ekipa Ministeriu Edukasaun hala’o iha Distritu Dili, iha fulan Abril nia laran hatudu, katak iha ema defisiente hamutuk 206 mak asesu ona ba edukaun formal iha nivel ensino baziku to’o superior.
