Quarta, Outubro 28, 2020
Total visitors: 530672

Estado Timor-Leste, liu husi governu ofisialmente deklara adezaun ba movimentu global hadi’ak nutrisaun (SUN) ho objetivu atu buka aprende husi nasaun membru sira seluk atu hadia estado nutrisaun populasaun, liu-liu labarik sira nian.

Ministra da Saúde, Doutora Odete Maria Freitas Belo hateten, situasaun nutrisaun iha rai laran nafatin sai problema saúde publiku tanba kazu malnutrisaun a’as liu kompara ho nasaun sira iha sudeste asia pasifiku.

Ministra da Saúde, Doutora Odete Maria Freitas Belo hateten, situasaun nutrisaun iha rai laran nafatin sai problema saúde publiku tanba kazu malnutrisaun a’as liu kompara ho nasaun sira iha sudeste asia pasifiku.

“Ho movimentu Scaling Up Nutrition (SUN) ne’e laos ema ida deit, maibe nasaun barak ne’ebe sei aprende hamutuk oinsa hadia problema malnutrisaun iha rai laran. Entaun ita adere ba movimentu SUN. Ida ne’e atu bele aprende husi ema seluk saida mak sira halo, laos ita atu husu osan no rekursu ba sira, maibe ita servisu hamutuk aprende husi sira hodi hadia estado nutrisaun populasaun sira nian,” nia hateten hafoin partisipa iha serimonia lansamentu adezaun Timor-Leste ba SUN iha salaun Ministerio Finansas Aitarak Laran, Dili.

Nia dehan, dadus peskiza demografia no saúde tinan 2016 nian, hatudu labarik tinan lima mai kraik 46% sofre malnutrisaun raes badak, 24% krekas, 6% sofre obesidade, no 40% sofre anemia ou ran menus. No feto idade 15-49 iha 27% enfrenta menus nutrisaun, no 23% sofre anemia.

Nia hatutan, kauza no efeitu husi problema saúde publika sira ne’e mak pratika fo hahan ba bebe no labarik ki’ik ne’ebe la adekuadu, privalensia moras ba labarik a’as, asesu ba ai-han limitadu, asesu ba bee no saneamentu seidauk diak, hahalok pratika ijiene sei menus, kobertura servisu prevensaun no promosaun nutrisaun, liu-liu distribuisaun suplementu nutrisaun, aimoruk vitamina A, aimoruk lumbringa seidauk to’o ba ema hotu.

Nia haktuir, intervensaun sira ne’e halao ona, maibe seidauk integradu ho didiak atu responde ba alvu sira tanba ne’e ho movimentu ida ne’e bele aprende sistema no mekanismu nasaun seluk nian hodi hadia lakuna sira iha prestasaun servisu ba hadia nutrisaun iha rai laran.

Movimentu Hadiak Nutrisaun ka Scaling Up Nutrition (SUN), mak movimentu global ne’ebe estabelese iha tinan 2010, ho visaun ba mundu ne’ebe livre husi hamlaha no malnutrisaun. Iha nasaun hamutuk 62, inklui Timor-Leste, mak sai ona membru ba movimentu ida ne’e.

Entretantu, Dekanu Fakuldade Saúde Publika iha Universidade da Paz (UNPAZ), Martinus Nahak hateten movimentu SUN ne’e konseitu mundial ne’ebe Nasoens Unidas introdus atu kombate hamlaha no malnutrisaun tanba malnutrisaun problema nasional no mundial.

“Atu investe ba rekursu humanu no ekonomia ita tenke investe iha nutrisaun ba labarik no inan sira ne’e importante. Hau hanoin governu, sosiedade sivil, parseiru dezenvolvimentu sira, no ita akademia sira mos presiza halo peskiza relasaun fator ne’ebe kontribui ba malnutrisaun iha rai laran atu bele hamutuk buka solusaun hadia,” nia hateten.

Nia dehan, sira estabelese ona departamentu nutrisaun iha fakuldade saúde publika nian okos atu forma no prepara rekursu humanu ne’ebe kualidade no espesialidade ba area nutrisaun hodi introdus politika no programa sira governu nian kona ba nutrisaun iha pratika.

Iha parte seluk, kordenadora movimentu SUN iha Genebra, Gerda Verburg, liu husi gravasaun video hato’o benvindu ba Timor-Leste hanesan membru ba dala 62 iha movimentu ida ne’e.

Nia dehan, nutrisaun laos deit kona ba saúde, aihan, protesaun sosial no edukasaun, maibe kona mos ba dezenvolvimentu rai laran no dezenvolvimentu ekonomia tanba ne’e presiza servisu hamutuk entre departamentu governu nian, sosiedade sivil, parseiru dezenvolvimentu, setor privado no investor sira atu hadi’ak nutrisaun iha rai laran.

“Benvindu, no agora ita bele aprende husi esperensia nasaun seluk nian. Nasaun barak iha Asia, Afrika no Amerika atu aprejenta no luta hasoru malnutrisaun. Ami servisu hamutuk ho imi tanba imi nia desizaun no imi nia responsabilidade atu investe iha imi nia nasaun,” nia hateten.

Nia dehan ekipa SUN sei kordena departamentu hotu servisu hamutuk hodi implementa estratejia sira nasaun nian ba luta kombate malnutrisaun.

E-mail Subscription

Enter your email address:

Follow us on Twitter

  • House Banner Side Bar 02
  • House Add Side Banner 04