Domingo, Abril 21, 2024
Total visitors: 766366

Diretór Ezekutivu Asosiasaun Direitus Humanu (HAK), Feliciano da Costa Araújo informa deskobrementu ne’ebé sira hetan iha prizaun Suai munisípiu Covalima, prizaun Gleno munisípiu Ermera no prizaun Becora munisípiu Dili, mak prizoneiru sira barak, liu-liu sira ne’ebé iha prizaun preventiva la koñese sira nia advogadu tanba la iha kontaktu no la hetan vizita.

Diretór Ezekutivu Asosiasaun Direitus Humanu (HAK), Feliciano da Costa Araújo informa deskobrementu ne’ebé sira hetan iha prizaun Suai munisípiu Covalima, prizaun Gleno munisípiu Ermera no prizaun Becora munisípiu Dili, mak prizoneiru sira barak.

“Ita koalia konaba direitu prizoneiru mak prizoneriu hotu-hotu iha direitu, maibe ida ne’ebé mak ami hakarak akresenta liu mak sira ne’ebé prizaun preventiva sira ne’e la klaru tuir lolos sira ne’e labele hela iha prizaun laran ho periodu ida fulan neen até tinan.

Kuaze lubun ida iha prizaun Becora na’in 100 resin, iha Suai na’in 114 no Gleno na’in neen (6) sira la konhese sira nia advogadu. Ita kontente tebes tanba bele estabelese defensoria públiku atu fo asistensia legal gratuita ba ita nia prizoneiru sira, maibe realidade ida ne’e mak problema bo’ot,” nia preokupa, iha dialogu nasionál konaba direitu prizoneiru sira hodi asesu ba justisa formal, iha salaun CNE Colmera, Dili.

Nia hateten triste rona prizoneiru sira hateten bainhira kliente husu asistensia legal advogadu sira fo rekezitus oioin no desizaun advogadu nian atu hasoru kliente laos regular.

Nia espera ho mudansa statutu Defensoria Públika nudar institusaun autonoma, sei jere rekursu sira ho diak hodi fo asistensia ne’ebé maximu ba sidadaun sira ne’ebé iha konflitu ho lei iha prosesu jurtisa formal.

Entretantu, Provedór Direitus Humanu no Justisa (PDHJ), Virgílio da Silva Guterres hateten sira mos deskobre faktu hanesan prizoneiru sira lahatene nia advogadu, ne’e kestaun ida ne’ebé presiza tau atensaun.

“Ida ne’e rezultadu ne’ebé providoria mos hetan iha tinan kotuk (2023), bainhira hau rasik ba hasoru prizoneiru sira iha prizaun Suai no Gleno. Iha balun sira dehan dalaruma sira hetan tiha sentensa sira hanoin atu halo rekursu, maibe sira nia advogadu la marka prezensa no laiha kontaktu entau sira hein inserteja ho kazu ne’e. Iha balun fali tama iha prizaun ona, maibe la hatene sira nia kazu bainhira mak sira nia kazu ne’e hetan audensia, faktu sira ne’e ami mos hetan,” nia hateten.

Nia hateten iha konsulta ho parte legal katak laiha difinisaun klaru iha lei konaba prazu ba prizaun preventiva tanba ne’e balun bele tinan ida até liu. Maibe lei garantia sidadaun nia direitu atu hetan buat tolu mak foti asaun legal, asesu ba prosesu legal no desizaun husi tribunal tuir tempu ne’ebé razoavel katak labele husik sidadaun ida hein ho inserteja konaba nia kazu.

“Ita husik sidadaun hein tinan ida até rua ne’e ita viola sira nia direitus humanu, ne’e mak ita presiza hadia,” nia dehan

Nia espera ho estatutu autonomia, Defensoria Públika bele fornese asistensia ne’ebé sufisiente no frekuente ba sidadaun sira ne’ebé konflitu ho lei presiza asistensia legal.

Iha parte seluk, Defensor Públiku Jeral, Câncio Xavier rekoñse sira nia servisu fo asistensia legal ba prizoneiru sira seidauk maximu tanba limitasaun rekursu humanu no numeru kazu krime ne’ebé aas.

Nia dehan servisu ne’ebé sira halo mak konsulta juridiku, akompaña kliente sira iha prosesu julgamentu tantu regular no movel iha area rural sira no atende mos komunikasaun barak konaba rekursu.

“Ita hetan dezafiu tanba rekursu ne’ebé ita iha 34 ajente defensór públiku no aktual iha 29 mak halo funsaun. Na’in 29 ne’e fahe ba munisípiu hat (4) no ita mos iha delegasaun sira iha munisípiu Ermera, Bobonaro no fazeadamente ita halo instalasaun iha Viqueque, Manufahi no Lospalos. Enkuantu ita hakarak hari ita nafatin enfrenta dezafiu tanba rekursu la to’o atu destaka,” nia hateten.

Nia hateten sira tenta halo jestaun ba rekursu ne’ebé iha, liu husi fahe responsavel ba seksaun krime no sivil, ne’ebé hahu iha munisipiu Baucau, maibe realidade kazu krime aas liu kompara ho kazu sivil no kazu sivil prosesu lao neineik oituan.

Nia hatutan maske enfrenta dezafiu barak, maibe servisu asistensia ne’ebé defesoria públika fornese ba prizoneiru sira diak kompara ho prizoneiru sira iha rai seluk.